Zwiększenie roli pracowników w ISO 45001

Norma ISO 45001 funkcjonuje na rynku już od ponad 2 lat. Część naszych klientów już odeszła od dotychczasowych standardów (zwykle był to OHSAS 18001, rzadziej PN-N-18001), pozostali szykują się dopiero do przejścia na nową wersję. Formalnie nadal jesteśmy w okresie przejściowym, pierwotnie datą graniczną był 11 marca 2020, ze względu na obecną sytuację na rynku, termin ten został przesunięty do 30 września 2021 r.

Pomimo wspomnianych 2 lat od wejścia w życie ISO 45001, ciągle spotykam u klientów wątpliwości dotyczące jej interpretacji. Jedną z nich jest obowiązek konsultacji i współudziału pracowników tworzeniu i funkcjonowaniu systemu zarządzania na wszystkich odpowiednich poziomach i funkcjach. Co ważne, w organizacji należy zapewnić mechanizmy, czas, szkolenia oraz zasoby niezbędne do konsultacji i uczestnictwa, a także terminowy dostęp do jasnych, zrozumiałych i istotnych informacji na temat systemu zarządzania.

Faktycznie obowiązek ten jest w ISO 45001 znacznie bardziej rozbudowany, niż w przypadku normy OHSAS 18001. Formalnie rozdzielone są również pojęcia współudziału (uczestnictwo w podejmowaniu decyzji) od konsultacji (zasięganie opinii przed podjęciem decyzji). Często zapominamy jednak, że wiele z tych elementów jest już ujętych w obowiązującym w Polsce systemie prawnym. Kodeks Pracy wymaga od pracodawcy zapewnienia odpowiednich warunków do przeprowadzania konsultacji i to w godzinach pracy, za które pracownicy zachowują prawo do wynagrodzenia (art. 23711a).

Przykłady wymagań dotyczących konsultacji i współudziału pracowników, które są określone w normie ISO 45001 oraz w przepisach prawa, przedstawia poniższa tabela.

Norma ISO 45001:2018 Wymagania prawne
Kontekst organizacji
  • Konsultacje podczas określania potrzeb i oczekiwań stron zainteresowanych (pkt 4.2).
  • Powołanie przez pracodawcę organów doradczych i opiniodawczych: komisji bhp (art. 23712 Kodeksu pracy) oraz społecznej inspekcji pracy (ustawa o społecznej inspekcji pracy).
Przywództwo i współudział pracowników
  • Konsultowanie Polityki BHP (pkt. 5.2) oraz przydzielania odpowiednich ról, odpowiedzialności i uprawnień (pkt. 5.3);
  • Współudział podczas określania mechanizmów konsultacji i współudziału (pkt 5.4).
  • Konsultowanie działań dotyczących tworzenia służby bhp, wyznaczania pracowników do udzielania pierwszej pomocy, a także wyznaczania pracowników do wykonywania działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników (art. 23711a Kodeksu pracy);
  • Współdziałanie z pracodawcą w realizacji jego obowiązków w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy (art. 23713 Kodeksu pracy).
Planowanie
  • Współudział pracowników podczas identyfikowanie zagrożeń, oceny ryzyka i szans (6.1.1 i 6.1.2) oraz określenie działań mających na celu wyeliminowanie zagrożeń i ograniczenie ryzyka (6.1.4);
  • Konsultacje przy ustalaniu w jaki sposób spełniać wymagania prawne i inne (pkt. 6.1.3) oraz podczas ustalania celów i planowania ich osiągnięcia (pkt. 6.2).
  • Konsultowanie oceny ryzyka zawodowego występującego przy wykonywaniu określonych prac (Art. 23711a Kodeksu pracy);
  • Opiniowanie projektów planów poprawy warunków bhp oraz kontrolowanie realizacji tych planów (art. 4. Ustawy o społecznej inspekcji pracy).
Wsparcie
  • Współudział przy określaniu wymagań dotyczących kompetencji, potrzeb szkoleniowych, szkoleń i oceny szkoleń (pkt. 7.2) oraz ustalania, co należy komunikować i w jaki sposób będzie to wykonywane (pkt 7.4).
  • Konsultacje z pracownikami w zakresie szkolenia pracowników w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Art. 23711a Kodeksu pracy);
  • Konsultowanie (zasad) informowania pracowników o ryzyku zawodowym (Art. 23711a Kodeksu pracy)
  • Konsultowanie częstotliwości i czasu trwania szkolenia okresowego (§ 15 rozporządzenia w sprawie szkolenia w dziedzinie bhp)
Działania operacyjne
  • Współudział podczas ustalenia środków nadzoru dotyczących: eliminowania zagrożeń i ograniczania ryzyka (pkt 8.1.2), zarządzania zmianą (8.1.3) oraz gotowość i reagowanie na sytuacje awaryjne (8.2).
  • Konsultacje dotyczące środków nadzoru nad zlecaniem prac na zewnątrz, zakupami i wykonawcami (pkt 8.1.4).
  • Zmiany w organizacji pracy i wyposażeniu stanowisk pracy, wprowadzania nowych procesów technologicznych oraz substancji chemicznych i ich mieszanin (Art. 23711a Kodeksu pracy)
  • Przydzielanie pracownikom środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego (Art. 23711a Kodeksu pracy);
  • Wykaz prac wykonywanych przez co najmniej dwie osoby (art. 225 Kodeksu pracy)
Ocena efektów działania
  • Konsultacje podczas określania, co należy monitorować, mierzyć i oceniać (pkt. 9.1), a także podczas planowania, ustanawiania, wdrażania i utrzymywania programu audytów (pkt. 9.2.2).
  • Konsultacje z pracownikami działań dotyczących rozpoznania i typowania czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, wykonywania badań, pomiarów i pobierania próbek tych czynników na stanowisku pracy (§ 2 Rozporządzenia w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy)
  • Dokonywanie przeglądu warunków pracy oraz okresowa ocena stanu bhp (art. 23713 Kodeksu pracy)
Doskonalenie
  • Współudział podczas badanie incydentów i niezgodności oraz określanie działań korygujących (pkt 10.2);
  • Konsultacje podczas zapewniania ciągłego doskonalenia (pkt. 10.3).
  • Opiniowanie podejmowanych przez pracodawcę środków zapobiegających wypadkom przy pracy i chorobom zawodowym, formułowanie wniosków dotyczących poprawy warunków pracy (art. 23713 Kodeksu pracy)

Analizując wymagania normy oraz przepisy prawa, wyraźnie widać, że pracownicy powinni mieć możliwość aktywnego współudziału w tworzenie zasad BHP. Norma ISO 45001 daje im ten przywilej właściwie w pełnym zakresie funkcjonowania systemu. Na szczęście nie jest to obarczone wymaganiem prowadzenia formalnego potwierdzenia, dobrym pomysłem będzie więc nieskupianie się na tworzeniu zapisów ze współudziału i konsultacji. Należy po prostu postarać się zobaczyć i zrozumieć bezpieczeństwo pracy z punktu widzenia pracowników.